Muzeum, "które przestało istnieć, ale przetrwało"

 Nie pamiętam już jak to się stało, że  znałam dramat  Hanusia Gerharta Hauptmanna. Myślę, że moja dawna wieloletnia przyjaźń ze studentami germanistyki przyczyniła się do tego.  Przez jakiś czas nasza uczelnia miała wizytującego profesora z Rostocku. Widzę go w pamięci, był bardzo przystojny i jeździł zielonym maluchem. Z Rostocku niedaleko była wyspa  Hiddensee i  miejsca pochówku pisarza.  Studenci wystawiali Brechta, to pewnie  też recytowali we fragmentach biedną Hanusię i opowiadali mi o tym. Tkaczy też pamiętam. Dlatego kupiłam bilet na  przedstawienie w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego. Na 14 listopada. To obejrzę po blisko 50 latach. Aż się roześmiałam z wrażenia.

Ale właściwie chciałam wam opowiedzieć  o wizycie w Muzeum Miejskim- Domie Gerharta Hauptmanna, w Jagniątkowie, dzielnicy Jeleniej Góry. Mój drugi mąż, amerykański ignorant😍 spytał, a dlaczego niemiecki pisarz mieszkał w Polsce? A bo mu się podobał Dolny Śląsk i Jelenia Góra odpowiedziałam. O, to tak jak mnie-stwierdził.

Dom pisarza został zbudowany w 1901 roku w stylu historyzmu i  neorenesansowego zameczku. Zamieszkał tam ze swoją drugą żoną, młodą skrzypaczką pochodzenia łużyckiego, Margaretą Marschalk. I mieszkał tam w glorii i chwale noblisty z 1912roku, łącznie z hołdami nazistów do swojej śmierci w 1946 roku. Z niebanalną pomysłowością, pomimo takich strasznych koneksji, i pewnie prawie autentycznie opisał to Sławek Gortych w swoim cyklu Schroniska. Dzięki temu przyciągnął całe tłumy do Muzeum Gerharta Hauptmanna.

W poniedziałek 18 sierpnia w końcu znalazłam się z Jagniątkowie, w imponującym domu- zamku nazywanym Łąkowym Kamieniem. Od wejścia towarzyszył nam Gerhart Hauptmann patrzący swoim demonicznym spojrzeniem. Sławek Gortych pisał... „Ruszyła alejką, która wiodła pod górę, do domu pisarza. Potężna posiadłość pełna ciemnych okien wyłaniała się spomiędzy drzew niczym leśny upiór z martwymi ślepiami. Poczuła strach.

Przyspieszyła kroku i po chwili znalazła się u wejścia do willi. Pokonała granitowe schody, pchnęła ciężkie drzwi i stanęła oko w oko z Gerhartem Hauptmannem.

Pisarz z typowym dla siebie mrocznym wyrazem twarzy spoglądał na nią z wielkiego portretu zawieszonego naprzeciwko wejścia. Nie chciałabym go zobaczyć w nocy, przeszło jej przez myśl.”

A jeszcze wcześniej witała nas rzeźba Hanusi w  pozie mistycznego odejścia w zaświaty. 

Cały ten sierpniowy dzień stał się dla mnie w pewnym sensie symboliczny, bo spędziłam go z Hanią, która kilkanaście dni potem, 4 września nagle pożegnała się ze swoim życiem. 

Siedząc w pięknym bardzo ekspresywnym holu, zwanym Rajską Halą, ze względu na tematykę malowideł polichromii, zastanawiałyśmy się jak będziemy zwiedzać Muzeum.

 Zaczęłyśmy od wystawy czasowej, takiego wakacyjnego refleksyjnego malarstwa ukraińskiego twórcy Andrzeja Sharana pt. Wieczna podróż. Kolor i słowo w twórczości ukraińskiego malarza i poety. Jak miło było się z nim przenieść  do słonecznych plenerów nad Morzem Śródziemnym. I tak jego oczami i pędzlem wspominałyśmy, co same kiedyś doświadczyłyśmy.

Dom Hauptmanna po wojnie przez wiele lat był ośrodkiem kolonijnym dla dzieci. Jako muzeum, Dom zaczął dopiero funkcjonować w 2001 roku, po gruntownym remoncie i restauracji z funduszy fundacji polsko-niemieckich.

Mnie najbardziej fascynował gabinet pisarza, bo to jakby niezwykła podróż w czasie w tym autentycznym wnętrzu. Z maszyną na biurku, z różnymi listami, notatkami, wygodnym fotelem i kominkiem. 

Bogata kolekcja eksponatów książek fotografii osobistych przedmiotów i obrazów inspirowanych pięknem Karkonoszy, zatrzymywała nas w  zadumie i refleksji nad mijającym światem. Obie z Hanią byłyśmy w jakiś sposób związane z kulturą niemiecką. Ona poprzez ojca, który wpoił w nią szacunek do języka i literatury niemieckiej,  a ja przez męża germanistę  i przyjaźń z wieloma germanofilami.

W tym domu- zamczysku było miejsce na gabinety do pracy, bibliotekę, archiwum oraz liczne zbiory antycznych i współczesnych dzieł sztuki. Pomieszkiwał tu również starszy brat pisarza Carl Hauptmann, który napisał  Księgę Ducha Gór. W 1922 roku z okazji 60. urodzin Hauptmanna powstało malowidło, które ozdobiło hol willi. Jego autorem był malarz Johannes Maksymilian Avenarius, który na ścianach i sklepieniu stworzył swoją wizję raju. Pełne symboliki dzieło do dziś budzi zachwyt wszystkich. 

Po śmierci Hauptmanna w 1946 roku wdowa po nim opuściła dom zabierając większość cennego wyposażenia. Jej wyjazd w pół roku po śmierci męża również jest niezwykłą ciekawostką historyczną. Takie porozumienia z Sowietami i Armią Amerykańską.

Uwielbiam zwiedzać domy pisarzy, moim ulubionym to oczywiście Stawisko  Jarosława Iwaszkiewicza. W Jagniątkowie, jak w wielu innych tego typu miejscach organizuje się koncerty, wieczoru literackie, wystawy i inne imprezy kulturalne dla dorosłych i młodszych. To magiczne miejsce, chociaż sam pisarz i jego postawa wobec nazizmu jest mocno kontrowersyjna. Jeszcze w 1942 roku  80.rocznicę swoich urodzin świętował wspólnie z gauleiterem Karlem Hanke. Dostał w prezencie rzeźbę Hanusi z białego marmuru. Noblista miał   liczne  przywileje żywieniowe. Z kolei w 1944 z okazji urodzin Margaret  w Łąkowym Kamieniu gościł Hans Frank, który też odwiedził go w 1945 roku, ukrywając dokumenty i dzieła sztuki. Z twierdzy Breslau uciekał tamtędy Karl Hanke.  Literacko i z suspensem zajął się tym Sławek Gortych  Filmowcy powinni się tym też zainteresować. Gotowy historyczny kryminał. 

 Młody pisarz z Bolesławca  w zaskakujący sposób   rozsławił Muzeum na całą Polskę. Organizowane  Spacery ze Sławkiem oraz Nocne zwiedzania cieszą się ogromnym zainteresowaniem.

 Potem pojechałyśmy z Hanią do Cieplic- Zdroju i jak prawdziwe seniorki zasiadłyśmy przy kawie naprzeciwko Zdrojowego Parku. Rozmawiałyśmy o życiu. Takie sanatoryjne spokojne miejsca sprzyjają refleksjom.

Plac Piastowski, a my w kawiarni Abrabezabra, koło Parku Zdrojowego.

Będzie mi brakowało Hani wnikliwych komentarzy. Jej obecności.

  Których  pisarzy domy-muzea odwiedziliście?  Jakie refleksje?

 Czytaliście Sławka Gortycha?