Kamienne tablice w w melancholijnej pamięci.

 Kilka ostatnich wieczorów spędziłam na lekturze dawnego egzotycznego romansu Wojciecha Żukrowskiego Kamienne tablice,

a potem konfrontowałam  moje studenckie wspomnienia  z wyprawy do Indii z seansem filmowym wg książki. Również oglądałam już  ten film kiedyś.

Pamiętam, że nie podobał mi się Krzysztof Chamiec w roli głównego bohatera i nadal podtrzymuję tę opinię.  Młoda Laura Łącz zgrabnie odnalazła się w roli. Parę rozbieranych scen bardzo przyciągały  kinową publiczność roku 1983. Rozjaśniły ponure lata pogrudniowe, chociaż w mojej pamięci film Ewy i Czesława Petelskich jawił   się propagandowo jak mi   się wydaje.  Zamiana na polskie realia Poznańskiego Czerwca zamiast Wydarzeń na Węgrzech  w 1956 roku nie przeszkadzała mi. Książkę odnalazłam na bookcrossingu na dworcu kolejowym we Wrocławiu w kawiarence Stacja Dialogu.

Półeczka na ścianie, moje bagaże i kawa z deserem.

Z perspektywy lat widzę Indie i wszystkie inne moje dalekie podróże  jako egzotyczny mit młodości. 

Nie wybrałabym się teraz  do Indii, o nie. To nadal, pomimo skoku cywilizacyjnego kraj ogromnych kontrastów, trudnych, nierzadko dramatycznych wyborów moralnych i bolesnego zderzenia kultur. Pewnie pamiętacie film Gandhi  czy Slumdog- milioner z ulicy.

Ale złudzenia młodości są  wzruszającym powrotem do dawnych marzeń o podróżach. Czuję się  bardzo uprzywilejowana, że mogłam zobaczyć trochę egzotycznego świata za młodu, gdy nie przeszkadzały mi  hotele kategorii V, insekty na ścianach i biegające myszki. Człowiek spał jak zabity w swoim śpiworze ukryty łącznie z głową.  Kiedyś Indie były magnetyczną barwną przygodą i obietnicą wolności.  Powszechne palenie haszu  w cieniu hinduskich czy buddyjskich świątyń było takie ekscytujące.  Recytacje Upaniszadów w muzeach, obserwacje tłumu, soczysta przyroda z okien pociągu i cały świat  podziwiający erotyczne figury w Khajuraho, a potem jeszcze Nepal. To była przygoda👍

Dziś, po lekturze i seansie, dostrzegam drugie dno tamtych dni – samotność, polityczne uwikłanie bohaterów i cenę, jaką płaci się za porzucenie ideałów. Film oczywiście upraszczał wszystko. Nowa wersja  mogłaby być ciekawa.

 Film i książka jaskrawo przypominają o nierównościach, z którymi mierzą się tam kobiety – od ograniczeń społecznych po aranżowane małżeństwa i rygorystyczne obyczaje. Choć Indie dynamicznie się zmieniają, fundamenty patriarchatu wciąż bywają tam głęboko zakorzenione.

 Tytułowe tablice to metafora wyborów moralnych, przed którymi staje każdy z nas. Z perspektywy czasu widzę, że Indie  i tak nie nauczyły mnie pokory wobec życia, ale  pasji do buddyzmu, jogi i w ogóle pozaeuropejskich kultur.

W młodości powieść  jawiła się  dla mnie jako romantyczna i polityczna historia o walce z systemem, w której namiętność usprawiedliwia zdrady i życiowe rozkłady. Oczami dojrzałej kobiety książka odsłania przede wszystkim gorzką ocenę życiowych kompromisów, w tym oczekiwań wobec relacji i odpowiedzialności . Zupełnie inaczej osądzam dawne fascynacje – bohaterowie jawią się jako zagubieni, a ich "wielkie namiętności" okazują się przede wszystkim bolesną ucieczką, ratunkiem przed pustką w obcym kraju. Sama byłam kiedyś tego realnym przykładem. Gdy mój japoński inżynier skończył kontrakt w hucie, po prostu wyjechał, wrócił do swoich tradycji, gdzie ślub z gaijinką/ obcokrajowiec/ był niemożliwy. Chociaż jestem przekonana, że nigdy mnie nie zapomniał.  Teraz, gdy mam pieniądze na podróż do Japonii, nie pojadę tam, bo mi się po prostu nie chce.  Za daleko. Doskonały  przykład dziadzienia😁.

Tytułowe tablice nawiązują  też do dekalogu, a Dekalog Kieślowskiego jest ostatnio ciągle przywoływany. Z wiekiem lepiej rozumiemy, że wierność sobie i swoim wartościom bywa trudniejsza niż uleganie  modzie czy oczekiwaniom otoczenia.  Sama obecnie opiekuję się od kilku miesięcy  poważnie chorym mężem, chociaż mogłabym zatrudnić opiekunkę i wyjechać. Bo nigdy wcześniej nie mieszkaliśmy  razem  dłużej niż  dwa miesiące i mogę łatwo przypomnieć sobie wiele  wcześniejszych zastrzeżeń wobec niego.  Jednak taka myśl nawet nie przeszła mi przez głowę.

 Przy okazji obserwuję jak system pomaga rodzinie dotkniętej  terminalną chorobą nowotworową   Jak ciężko dostać  domową opiekę hospicyjną, jak dobrze mieć pieniądze na starość, to główny wniosek. Są też pozytywy, darmowe wózki inwalidzkie i niektóre leki, dopłaty do różnych urządzeń,  pieluch, opieka pielęgniarki środowiskowej, lekarskie wizyty domowe. Bardzo szybka ścieżka na oddział onkologiczny. Czekaliśmy dosłownie tydzień.

 Ja już przeżyłam  własne burze, tragizmy i życiowe uwikłania.  Pomimo wszystko mam nadal apetyt na pewne szaleństwa,  wierzę, że mi się jeszcze przydarzą.

Czytałam książkę z ogromną przyjemnością.  Oderwałam się od mojej smutnej rzeczywistości. Cudowne, bardzo plastyczne, prawie  dźwiękowe opisy przyrody, zabytków, posiłków przenosiły mnie w tamten odległy świat.  A film, zatłoczone ulice Delhi, Fatehpur Sikri, Agry to już orgazm w locie.  Film kręcono na początku lat 80., gdy ja tam byłam. Bez problemu mógł być też rok 1956 jak w książce.

Czytaliście kiedyś tę książkę, miała kiedyś 14 wznowień. Pamiętacie ten film?  Dużo kiedyś pisano o autorze. Ma też niechlubną kartę, ale jego niektóre książki i scenariusze filmowe mają wartość.

 A na koniec  moje wiejskie scenki.

Kwiaty z pól, a maków bardzo mało. I gałązki z ołtarzy.

Mała procesja z wielowiekowego kościółka..