Pojedynek zimnej wojny.

Spotkanie z Bobby Fischerem. Legendą w komunistycznej Polsce był ten genialny szachista. Ja sama pamiętam tamte historyczne Mistrzostwa i szachowy mecz stulecia. Wtedy zdałam już do ósmej klasy. Grałam chętnie w warcaby, a z filmów znałam figury na szachownicy, jak pionek, wieża czy król, oraz oczywiście powiedzenie szach mat. W warcabach były tylko pionki. Gra w szachy wydawała mi się bardzo tajemna i niezwykła. Ta koncentracja graczy, cisza, skupienie jawiła się magiczna i sekretna dosłownie.

Podobnie grało się w brydża,tak myślałam dawniej, a my tylko umieliśmy w wojnę, w kuku czy remika. Próbowałam potem kilka razy uczyć się w szachy, ale nie spotkałam chłopaka, który by mnie bardziej zmotywował do genialnych rzeczy. Zostałam przy warcabowych pionkach. Ale pamięć o szachowej magii pozostała. Mój pierwszy, nieżyjący już mąż bardzo często w rozmowach nawiązywał do tamtych Mistrzostw i geniuszu Bobby`ego. Będąc trochę starszym, wiedział, że był to ważny moment w historii tzw. „zimnej wojny”. Walka postępowego komunizmu ze zgniłym amerykańskim imperializmem. Hasła jak z lat 50. Islandia zaistniała wtedy na mapie świata. Niepokonani od dziesięcioleci sowieccy szachiści zostali zmiażdżeni przez ekscentrycznego Amerykanina, z pochodzenia Żyda, chociaż zajadłego antysemitę. Historycy piszą, że jego ojcem był prawdopodobnie matematyk niemiecki Nemeny, którego matka poznała na studiach w Moskwie. Nie mąż, biofizyk Fischer. Sama była Polką i Żydówką o komunistycznych sympatiach. Za te studia tłumaczyła się w latach 50. przed komisja Mc Carthy`ego. Wróćmy do meczu. To przy tym stale grali, a prawie zabójcza aura Bobby`ego osaczyła Borisa.

Ale wtedy Boris Spasski był zdruzgotany i nie powrócił do świetnej formy.

Parę lat potem zastąpił go Anatolij Karpow. A Bobby`ego Gary Kasparov. Wizyta w Bobby Fischer Center w Selfoss wróciła mnie w tamte czasy. Wypełniona czarno-białymi zdjęciami dwóch bohaterów tych mistrzostw- Bobby Fischer i Boris Spasski patrzyli na nas młodzi, pewni swego geniuszu i bardzo skoncentrowani. Borys, parę lat starszy, w swojej charakterystycznej radzieckiej fryzurze a la Breżniew, Bobby, bardzo szczupły, ekscentryczny od zawsze. Wtedy protagoniści, potem szanowani przyjaciele.

Jeden i drugi mieli skomplikowane życie. Borys, nieakceptowany w Związku Radzieckim po przegranym meczu z Amerykaninem, a Bobby broniący swej genialności, nie chciał odgrywać dalszych meczy, samotnik i ekscentryk. Dziwak, a nawett szaleniec. Może zastanawiacie się skąd to małe muzeum w islandzkim miasteczku ? Ja też byłam zadziwiona, ale w zakamarkach pamięci coś mi grało i sprawdziłam w necie. Krótko opiszę. W 1992 roku Bobby zagrał nieoficjalny rewanżowy mecz ze Spasskim, ale wybrali złe miejsce. Była to Czarnogóra i Belgrad, a wtedy jeszcze Jugosławia prowadziła krwawą wojnę w Bośni. USA nałożyła na ten kraj sankcje, a ich złamanie groziło 10-letnim więzieniem. Mecz o 5 milionów dolarów sponsorował serbski milioner. Bobby wygrał. Zaczęły się jego dalsze kłopoty. Podróżował po róznych krajach. Przeczytałam, że był w wieloletnim związku z Japonką i wyjechał do jej kraju. Tam się z nią ożenił. Zniknął z areny. Ale w 2004 na lotnisku w Tokyo został zatrzymany i osadzony w areszcie, czekając na ekstradycję do USA. Wypowiedział wtedy wiele gorzkich słów pod adresem amerykańskiego rządu, min. poparł ataki z 2001 roku. Zraził sobie bardzo opinię społeczną. Zwrócił się do Islandii o pomoc. Od czasów słynnego meczu w 1972 roku był bardzo popularną osobą w tym kraju. Ludzie go kochali. I wszyscy grali w szachy. Wtedy rząd i Althing- parlament islandzki nadzwyczajną ustawą w 2005 roku przyznał mu obywatelstwo. Zrzekł się obywatelstwa amerykańskiego. W ten sposób USA nie mogło go już deportować. I zamieszkał w Islandii, na obrzeżach miasteczka Selfoss.

Niestety zmarł w 2008 roku na niewydolność nerek. Jest pochowany na niewielkim przykościelnym cmentarzu. Żegnał Go też Boris Spasski.

Miał tylko 64 lata. Cały majątek po zmarłym szachiście odziedziczyła żona, też szachowa mistrzyni- Miyako Watai. Bobby Fischer Center to bardzo nostalgiczne, pełne zadumy miejsce, ale wciąż aktywne. Mieszkamy teraz niedaleko tego miasta i zawsze mijamy muzeum, bo jest na wjeździe.

Tam do tej pory rozgrywają się różne szachowe pojedynki. Czuwa duch ulubieńca Islandii. Ja również chętnie wróciłam do tamtych, już teraz odległych czasów i chciałam wam to opisać.