Czy w Dreźnie jest nadal rok 1945?

        Po raz kolejny pojechałam do Drezna. W ostatnich 10 latach byłam trzy razy.  To tragiczne miasto przypomina dawne wojenne czasy, wzrusza –  a jednocześnie zadziwia  na nowo swoim barokowym olśniewającym przepychem. 

Opera Sempera. Letnia scena festiwalu Canaletto, a naprzeciwko kościół Mariacki.

10 lat temu z widokiem na Kościół Mariacki

Ten sam kościół z drugiej strony, naprzeciwko Opery Sempera z pomnikiem Jana Wettyna.

Pierwszy raz w  Dreźnie  byłam 30 lat po wojnie w latach 70., gdy pamięć o dywanowych atakach aliantów była jeszcze świeża. Wtedy myślałam, należało im się, oni zniszczyli nam Warszawę i cały kraj. Nie czułam współczucia, myślałam, że to była sprawiedliwa zemsta. Nie mieliśmy wtedy dokładnej wiedzy historycznej o tym, że alianci  tym atakiem ułatwili Rosjanom drogę na Berlin. Polscy lotnicy wiedząc już o ustaleniach Jałty nie chcieli lecieć w operacji Thunderclap, ale musieli wykonać rozkaz. 

Drezno po wojnie było na terenie NRD. W tamtych czasach politycznie mówiono nam  o losach złych i dobrych Niemców ze sztandarowym dramatem Niemcy L. Kruczkowskiego. Notabene mnie ten dramat bardzo się podobał i wzruszał, szczególnie scena  w okupowanej Norwegii i Polsce. 

Nie tak dawno obejrzałam na youtube polski film z 1961 roku w reżyserii Jana Rybkowskiego

/mój krajan/ pt. Dziś w nocy umrze miasto. Bardzo dobra, jak na tamte czasy i wstrząsająca relacja o ostatnim dniu, wieczorze i nocy z 13 na 14 luty 1945,  o koszmarze miasta, gdy parę tysięcy bombowców ruszyło z Londynu,  żeby  zmasowanym atakiem przestraszyć  walczącą armię niemiecką. Powieść Rzeźnia nr 5 Kurta Vonneguta i film, który powstał wg niej, również min. porusza temat lotów dywanowych na Drezno. Kiedyś oglądałam, ale wątek SF mnie zniechęcił.

Miasto było pełne cywilów, szczególnie kobiet i dzieci, oraz uciekinierów z ziem Śląska zajętych już przez Rosjan, jak również  międzynarodowych grup jeńców  pracujących przymusowo.  Nikt nie spodziewa się nalotu. Poznajemy ich życie, ich domy, rodzinę, przyjaciół,  ich radości troski,  miłosne trójkąty. Kamera pokazuje wojenny obyczajowy czas.  Główny bohater – Piotr– zbiegły jeniec/ Andrzej Łapicki/ chodzi po mieście jak turysta, przypominając sobie przedwojenny czas

Spaceruje też wzdłuż monumentalnego Orszaku Książąt (Fürstenzug), na którym uwieczniono władców z dynastii Wettynów, w tym Augusta II Mocnego i August III Sasa – w Polsce oceniani surowo, tutaj jawią się jako wizjonerzy, którzy przekształcili Drezno w „Florencję nad Łabą”.

Korona na Bramie Koronnej symbolizująca podwójną władzę Augusta II króla Polski i elektora Saksonii. Trzy lata temu i teraz.

Oglądałam i ja te porcelanowe kafelki, które przetrwały naloty, nie spaliły się, bo same powstawały jeszcze w wyższej temperaturze niż bomby zapalające.

 Przewodniczka opowiadała jak relatywna bywa historia. To, co dla nas było okresem politycznego kryzysu, dla sztuki i architektury tego regionu stało się złotym wiekiem. Dzisiejsze Drezno wciąż oddycha tamtym bogactwem. Odbudowywane przez wszystkie lata po wojnie, nadal stoją rusztowania, ale ta naturalna ciemna patyna czasu, to dawne osmalone cegły, zbierane  w mrówczej pracy odbudowy. Miasto zrównane kiedyś  z ziemią, jak Warszawa i Coventry. Najsilniej poczuć to w można Kościele Mariackim (Frauenkirche).

Pomnik Marcina Lutra przed kościołem.

Przez dekady leżał w gruzach jako pomnik wojennej katastrofy, /Niemcom Wschodnim to odpowiadało/ a jego rekonstrukcja, ukończono dopiero na początku XXI wieku, Ciemniejsze, oryginalne kamienie wtopione w jasną fasadę wyglądają jak blizny na ciele  człowieka. 

3 lata temu jeszcze urządzano dziedziniec, a dzisiaj tak wygląda..

Czytałam potem  najnowsze opracowania historyków, którzy naloty na Drezno nazywają nawet ludobójstwem/ zginęło ok. 35 tys. ludzi w ciągu 2 dni/, a siłę rażenia porównują do wybuchów  bomby atomowej. Bomby zapalające tworzyły temperaturę 1000 stopni.

Tym razem myślałam inaczej, już żałowałam historyczne Drezno,  że zostało tak straszliwie okaleczone. Ale wobec ludzi nadal nie czułam litości. Powtarzałam, że należało im się.  Jako nieodrodne dziecko i czytelniczka Medalionów i  Opowiadań Borowskiego.  Pamiętam jak w Syrii była wojna i niszczono zabytki sprzed tysięcy lat. Cały świat ubolewał.

Drezno to także miasto polskich uchodźców i wielkiej literatury już od końca XVIII wieku, a potem po Powstaniu Listopadowym Niemcy z Saksonii przyjmowali niedawnych powstańców, pomagali, zbierali pieniądze, i każda szanująca się rodzina wspierała polskich bohaterów. To tutaj, w drezdeńskim odosobnieniu, Mickiewicz napisał III część Dziadów, akurat  czytałam wczoraj  na Narodowym Czytaniu. Z kolei Kraszewski spędził tu ponad dwadzieścia lat, pisząc swoje najsłynniejsze powieści, w tym genialną Hrabinę Cosel, o której to postaci nasza przewodniczka dużo opowiadała. Warto  też odwiedzić Twierdzę Stolpen, gdzie hrabina spędziła potem wiele lat swojego życia.

Tym razem jechałam do Drezna, żeby więcej czasu spędzić  w galerii Zwinger i Albertinum, podziwiać starych i nowych mistrzów. Romantycznego Caspara Friedricha, który jednak zbyt symboliczny dla mnie, Gauguina z jego dalekimi podróżami, Vincenta Gogha/ czyt, Hoha/ i starych mistrzów. Przede wszystkim Rafaela, Canaletto.  Ale podobała mi się Wieża Babel.

Główne wejście do Galerii Zwinger i słynny obraz na plakacie Czekoladziarka.

Drezno w oczach Canaletto. Obraz pomagał w odbudowie miasta.

Rafael Madonna Sykstyńska i słynne aniołki

Marten van Valckenbroch

Paul Gauguin Parau Api

Siedząc w  kawiarni w Zwinger, w sąsiedztwie wielkich mistrzów myślałam o tym, jak inaczej odbiera się życie i sztukę w każdym wieku. Kiedyś najdłużej chodziłam  po galerii  porcelany, rzeźby, teraz kontempluję malarstwo. Chyba dlatego,  że brakowało czasu.

Z galerii ceramiki widać główny dziedziniec

Gdy wieczorem wróciłam do domu,  czytałam o tym, jak współczesne Drezno – dziś jeden z najważniejszych ośrodków technologicznych w Europie (tzw. Silicon Saxony) – wykorzystuje sztuczną inteligencję (AI). Algorytmy pomagają we wszystkim.

Jako osoba z pokolenia, które pamięta świat analogowy, patrzę na to z podziwem, to czary.  AI daje nam niesamowite narzędzia i uświadamia , jak szybko zmienia się świat. 

Jednak żadna technologia, nawet najbardziej zaawansowana, nie zastąpi ludzkiego zachwytu, głębokiego wzruszenia i refleksji, które rodzą się w nas, gdy patrzymy na dzieła sztuki.

 Czy macie nadal ambiwalentny stosunek do Niemców  w związku z II Wojną Światową?  Byliście w Dreżnie?